ಕಳೆದ 13 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೋಮಾದಲ್ಲಿರುವ 32 ವರ್ಷದ ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಎಂಬ ಯುವಕನ ಪರೋಕ್ಷ (ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ) ದಯಾಮರಣಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬುಧವಾರ (ಮಾ.11) ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು livelaw.in ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ 2013ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ ತೀವ್ರ ಮೆದುಳಿನ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಶೇಕಡ 100ರಷ್ಟು ದೈಹಿಕ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಹರೀಶ್ ಅವರ ತಂದೆ ಅಶೋಕ್ ರಾಣಾ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೆ.ಬಿ. ಪಾರ್ದಿವಾಲಾ ಮತ್ತು ಕೆ.ವಿ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪೀಠ, ಹರೀಶ್ ಅವರ ಕೃತಕ ಜೀವರಕ್ಷಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ.
ಕಳೆದ 13 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಗ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ವೇದನೆಯನ್ನು ನೋಡಲಾರದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ, ಮಗನಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಸಾವು ನೀಡುವಂತೆ ಅಶೋಕ್ ರಾಣಾ ತಮ್ಮ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹರೀಶ್ ಅವರ ಪೋಷಕರಾದ ಅಶೋಕ್ ರಾಣಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲಾ ದೇವಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಶೋಕ್ ರಾಣಾ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ‘ಮಿಸ್ಸಲೇನಿಯಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್’ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ CAN (Clinically Administered Nutrition – ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಪೋಷಣೆ) ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಬಹುದು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ (ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ) ಪೋಷಕರು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು, ರೋಗಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ CAN ಅನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ರೋಗಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Life Support) ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಈ ರೀತಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಕರಣವಾದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬಂದಿತು ಎಂದು ಪೀಠ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
1. ರೋಗಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೃತಕ ಪೋಷಣೆ (CAN) ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮೊದಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ 30 ದಿನಗಳ ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅವಧಿಯನ್ನು (Reconsideration Period) ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಯಾಮರಣದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ ಕುಟುಂಬದವರು ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಲು 30 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ 13 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಾಯುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ‘ವೇಟಿಂಗ್ ಪೀರಿಯಡ್’ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ.
2. ರೋಗಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೃತಕ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು (CAN) ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು, ಏಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ರೋಗಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಉಪಶಮನಕಾರಿ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ (Palliative Care Centre) ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು (ರೋಗಿಯನ್ನು) ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ ಉಪಶಮನಕಾರಿ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಎಮ್ಸ್ ಒದಗಿಸಬೇಕು.
3. ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Life Support) ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರೋಗಿಯ ಗೌರವವನ್ನು (Dignity) ಕಾಪಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆ (Tailored Plan) ರೂಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
4. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಯೂಡಿಷಿಯಲ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ‘ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್’ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು.
5. ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನೋಂದಾಯಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
6. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಸಮಗ್ರವಾದ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಾರ್ದಿವಾಲಾ ಅವರು ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪನ್ನು ಬರೆದರೆ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರು ಪೂರಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಅವರ ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಗನ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಪೀಠವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಾರ್ದಿವಾಲಾ ಅವರು, “ಕುಟುಂಬವು ಎಂದಿಗೂ ಹರೀಶ್ ಅವರ ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ… ಒಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು” ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಭಾವುಕವಾಗಿ ನುಡಿದರು ಎಂದು livelaw.in ವಿವರಿಸಿದೆ.
2018ರ ‘ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್‘ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ‘ಸಾಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು’ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ದಯಾಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಜನವರಿ 2023 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಮನ್ ಕಾಸ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಕರಣ ಇದಾಗಿದೆ.
ಏನಿದು ಪರೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ದಯಾಮರಣ?
ಪರೋಕ್ಷ ದಯಾಮರಣ ಎಂದರೆ ರೋಗಿಗೆ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಜೀವದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೆಂಟಿಲೇಟರ್ ಅಥವಾ ಕೃತಕ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಟ್ಯೂಬ್ಗಳು) ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣ ತೆಗೆಯುವ ‘ನೇರ ದಯಾಮರಣ’ (Active Euthanasia) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.
ಪಿಜಿಯ ನಾಲ್ಕನೆ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ
ಹರೀಶ್ ರಾಣಾ ಮೂಲತಃ ದೆಹಲಿಯವರು. 2013ರಲ್ಲಿ ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟೆಕ್ (ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್) ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ತಂಗಿದ್ದ ವಸತಿಗೃಹದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.
ಇದರಿಂದ ಅವರ ಮೆದುಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದು, ಕಳೆದ 13 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಪು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ದಯಾಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ರೋಗಿಗೆ ಘನತೆಯಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.
