2020ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 22 ವರ್ಷದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯುವಕ ಮೋನಿಷ್ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಐವರು ಹಿಂದುತ್ವವಾದಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಆರೋಪಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮೋನಿಷ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಸುತ್ತುವರಿದು ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ಐವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಅಮನ್ ಕಶ್ಯಪ್, ದೇವಿಂದರ್ ಕುಮಾರ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರೈ, ಆಶಿಶ್ ಮತ್ತು ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮಧು ಜೈನ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಲೈವ್ ಲಾ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ (ಐಪಿಸಿ) ಸೆಕ್ಷನ್ 148, ಸೆಕ್ಷನ್ 304ರ ಭಾಗ I ಹಾಗೂ ಸೆಕ್ಷನ್ 149ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಆರೋಪಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು. ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಮರ್ಥ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಆರೋಪಿಗಳು ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಒಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಅವರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗುಂಪಿನ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೋನಿಷ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಇತರರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮೋನಿಷ್ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗದೆ, ಗುಂಪು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ, ಸುತ್ತುವರಿದು ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿತ್ತು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಗುಂಪು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿ, ದೈಹಿಕ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಐಪಿಸಿಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 149ರ ಅನ್ವಯವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವ, ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಆ ಉದ್ದೇಶದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಇದ್ದ ಅರಿವು ಸಾಬೀತಾದ ಬಳಿಕ, ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇತರ ಆರೋಪಿಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಗುಂಪಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
2020ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಂದು ನಡೆದಿದ್ದ ದಾಳಿ
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹಾರ್ದೋಯ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲದ ಮೋನಿಷ್ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು. 22 ವರ್ಷದ ಅವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ಮುಸ್ತಾಬಾದ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 2020ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಚಾಂದ್ ಬಾಗ್‌ನ ಪೀರ್ ಬಾಬಾ ಮಜಾರ್ ಸಮೀಪ ಗುಂಪೊಂದು ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ತಿಳಿಸಿತ್ತು. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅವರನ್ನು ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊಂಡಾದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾದ ಮಿದುಳಿನ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮೋನಿಷ್ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಗಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತ್ತು.
ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ಆರೋಪಿಗಳ ವಾದ ತಿರಸ್ಕಾರ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಗತತೆಗಳಿವೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗಿದೆ, ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪರೇಡ್ (ಟಿಐಪಿ) ನಡೆಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಘಟನೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀಟ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್ ಆಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬರು ಐವರು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಘಟನೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದುದಾಗಿ ಅವರು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಹೆಡ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳೂ ಮೋನಿಷ್ ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ ಘಟನೆ ಹಾಗೂ ಬಳಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗದು; ಇತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಪಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ. ಮೋನಿಷ್ ಅವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ, ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ, ನಂತರ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ.
ಆರೋಪಿಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಗುಂಪು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳು, ಆರೋಪಿಗಳು ಇತರರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದರೆಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋನಿಷ್ ಅವರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಎತ್ತಿಹಿಡಿತ
2024ರ ನವೆಂಬರ್ 30ರಂದು ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಐವರನ್ನು ಐಪಿಸಿಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 148 ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 304ರ ಭಾಗ I ಜೊತೆಗೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 149ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಬಳಿಕ 2025ರ ಜನವರಿ 13ರಂದು, ಮಾರಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗಲಭೆ ನಡೆಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸರಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಕೊಲೆಯಲ್ಲದ ಅಪರಾಧಿಕ ನರಹತ್ಯೆಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಲಾ 30,000 ರೂ. ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತ್ತು. ಎರಡೂ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಈಗ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಐವರ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನೂ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. 2020ರ ದೆಹಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೋನಿಷ್ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
