ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಪೌರತ್ವದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ (ಎಂಇಎ) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬುಧವಾರ (ಜೂನ್ 24) ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸುತ್ತ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇರುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಗೊಂದಲದ ಗೂಡಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
‘ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಸೇವಾ ದಿವಸ್’ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ 2025ರಲ್ಲಿ 1.39 ಕೋಟಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 1.5 ಕೋಟಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಚಿಪ್ ಆಧಾರಿತ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳ ವಿತರಣೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 1.47 ಕೋಟಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯವನ್ನು ಐದರಿಂದ ಆರು ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಿಂದ (ಎಸ್ಐಆರ್) ಹೊರಗುಳಿದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು, ತಮ್ಮ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ತಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿರುವಾಗ, ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪೌರತ್ವದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರುವುದು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಹೆಸರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರುವ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು, ಭಾರತೀಯರು ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಹೊರತು “ಪೌರತ್ವದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನವರಿಕೆಯಾದ ಬಳಿಕವೇ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಎಂದು thewire.in ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರತ್ವದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸರಳವಾದ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ತೀವ್ರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ ಎಂದು thewire.in ಹೇಳಿದೆ.
ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1967ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 6(2)(a) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕೋರಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕೈಪಿಡಿಯು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು “ಹೊಂದಿರುವವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ”. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 20ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದವರಿಗೂ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು ಎಂದೂ ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಕೆಲವು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ನ ಯಾಂಗೂನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಜನರಿಗೆ ಇಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಗುಜರಾತ್ನ ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಭಾರತದ ಪೌರತ್ವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವಿಶೇಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರುವ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರಿಗೆ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣದ ದಾಖಲೆ ನೀಡಲು ಈ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗಳು ಸಹ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಬಿಹಾರದ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದ ಅರ್ಜಿಗಳ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೂ ನೀಡಬಹುದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೇವಲ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಪೌರತ್ವವನ್ನಲ್ಲ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ವಾದಿಸಿತ್ತು.
ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಾಗ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗುರುತಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ಪೌರತ್ವದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ದಾಖಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಇನ್ನೂ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಪೌರತ್ವದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು. ಬದಲಿಗೆ, ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ 1955 ಮತ್ತು ಜನ್ಮ, ವಂಶಾವಳಿ, ನೋಂದಣಿ, ದೇಶೀಕರಣ (ನ್ಯಾಚುರಲೈಸೇಶನ್) ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಸೇರ್ಪಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅದು ಬೆಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆದೇಶ ಬಂದಿಲ್ಲ. 2018ರ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪೌರತ್ವ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಭಾರತೀಯ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತ್ತು.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಪೌರತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ 1955ರ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಆಧಾರ್, ಪ್ಯಾನ್ ಅಥವಾ ಮತದಾರರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳಂತಹ ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು.
