ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವವು ಸದಾ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ರಾಜಕೀಯ ಒಲವು, ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಬಲ ಏಳಿಗೆಯು ಒಕ್ಕಲಿಗ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ಧ್ರುವೀಕರಣಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕರ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯದೆ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವದ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.
ನಾಯಕತ್ವದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆರೋಪ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ
ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡರು ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಪ್ರಬಲ ನಾಯಕರನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು.
ರಾಜಕೀಯ ತಜ್ಞರು-ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ, 1990ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಒಕ್ಕಲಿಗ ನಾಯಕತ್ವವೊಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳದಂತೆ ದೇವೇಗೌಡರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಹೆಣೆಯುತ್ತಲೇ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಏರಿದರು. ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಸ್.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ, ನಟ-ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಂಬರೀಶ್, ಜಿ. ಮಾದೇಗೌಡರಂತಹ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ದೇವೇಗೌಡರಿಗಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳು ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ ತೊರೆದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿದ ಚೆಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿ, ಎಚ್.ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಜಮೀರ್ ಅಹಮದ್ (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ನಾಯಕರಾದರೂ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿ), ಹಾಗೂ ಜೆಡಿಎಸ್ನಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಆಗಾಗ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊರಹಾಕುವ ಜಿ.ಟಿ. ದೇವೇಗೌಡರಂತಹ ನಾಯಕರು ಕೂಡ “ಕುಟುಂಬ ರಾಜಕಾರಣದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಯಿತು” ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ದೇವೇಗೌಡರ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಆರೋಪಗಳು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ದೇವೇಗೌಡರೂ ಹೇಳಲಾರರು.
ಡಿಕೆಶಿ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿಕ ಬದಲಾದ ಸಮೀಕರಣ
ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ನಾಯಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಂದು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅವರು ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ನ ಭದ್ರಕೋಟೆಗೆ ನೇರ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. 2023ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲು ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
ಸಮುದಾಯದ ಮಠಾಧೀಶರು, ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿರುವುದು ದೇವೇಗೌಡರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೈಕಮಾಂಡ್ ಕೂಡ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ಚಸ್ಸಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ದೂರವಿಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹಾಸನಾಂಬ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೆಸರೆರಚಾಟ
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಸನಾಂಬ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಹಿತಕರ ಘಟನೆಗಳು ಈ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿವೆ. ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇವೇಗೌಡರ ಕುಟುಂಬದ ತವರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದು, ಇದನ್ನು “ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಷಡ್ಯಂತ್ರ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರ ನಿಲುವೇನು?
ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಒಕ್ಕಲಿಗ ನಾಯಕ ಬೆಳೆಯಬಾರದು ಎಂಬ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ವಿರೋಧಿಗಳು ಇಂತಹ ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಕ್ತಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಬಲ ನಾಯಕನಿಗೆ ಅಪಮಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಹುನ್ನಾರ ಇದರ ಹಿಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಜೆಡಿಎಸ್ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮ್ಮದಲ್ಲ, ಘಟನೆಗೂ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವ ಅವರು, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹದಗೆಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಜನರ ಆಕ್ರೋಶವೇ ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿರುಗೇಟು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಜೆಡಿಎಸ್ ಟೀಕಿಸಿದೆ.
ಆದರೆ, ದೊಡ್ಡಗೌಡರ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕೀಯ ಆಟವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಿಗೆ ಜೆಡಿಎಸ್ ಸಾಚಾ ತನವನ್ನೇನು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ.
ಮುಂದೇನು?
ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಕ್ಕಲಿಗ ರಾಜಕಾರಣವು ಇಂದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ದಶಕಗಳ ಅನುಭವ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವೇಗೌಡರ ಕುಟುಂಬವಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ, ಸಂಘಟನಾ ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಇದ್ದಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮುಂಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಮತಗಳನ್ನು ಯಾರು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲಿನ ನೇರ ಸಮರವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಮುದಾಯದ ಮತದಾರರು ಪಾರಂಪರಿಕ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಹೊಸ ನಾಯಕತ್ವದತ್ತ ವಾಲುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ರಾಜ್ಯದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.


