ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ SIR ವೇಳೆ 43.81 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ 23.45 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 2002ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಆಗದಿರುವುದು ಹಾಗೂ 20.35 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು, ವಯಸ್ಸು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ‘ಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರೆಪೆನ್ಸಿ’ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ 43.81 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ನೋಟಿಸ್ ಕೈಗೆ ತಲುಪಿದವು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ನೋಟಿಸ್ ವಿತರಣೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮೊದಲ ವಾರದ ವೇಳೆಗೆ 7.31 ಲಕ್ಷ ನೋಟಿಸ್ಗಳು ಮಾತ್ರ ಮತದಾರರಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದವು.
ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಹೆಸರುಗಳದ್ದಲ್ಲ. 43 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾರರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತಂದು, ಅವರೇ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು, ವಿಳಾಸ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ, ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏಕೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಹೊಣೆಯೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯದ್ದೇ ಆಗಬೇಕಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಜನಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮುಂದಿಡುತ್ತಿವೆ.
SIRನ ಉದ್ದೇಶ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದೆಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು, ನಕಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ‘ಸತ್ತವರು’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೆ? ಹೆಸರು ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಹೆಸರಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ? ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಅಸಹಜವೆನಿಸುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವನ್ನು ‘ಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರೆಪೆನ್ಸಿ’ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದರೆ? ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಇಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ದಾಖಲೆ ತರುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರೆ? ಆಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಿಜೈನ 61 ವರ್ಷದ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಜೋಸೆಫ್ ರೇಗೊ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಕಾಣಿಸದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮನ್ನು ASDDO ಪಟ್ಟಿಯ ‘ಸತ್ತವರು’ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ತಾವು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕಚೇರಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಆರೋಪ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರ ದಾಖಲೆ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಒಬ್ಬ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ‘ಸತ್ತವರು’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತಹ ದೋಷವೇ ಸಂಭವಿಸಿರುವಾಗ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ASDDO ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನುಭವಗಳು ಈ ಆತಂಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ನಡುವಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದನ್ನು ‘ಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರೆಪೆನ್ಸಿ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ ಪ್ರಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಕುಟುಂಬವು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಅವಳಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಜನನದ ವಿವರವನ್ನು ಈಗ ಚುನಾವಣಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಹೆಗ್ಗನಹಳ್ಳಿಯ ನಾಗರಾಜು ಶಿವಪ್ಪ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಆಧಾರ್ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಬಳಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ಟಲ್ ದೋಷ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅನುಭವ.
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ದಾಖಲೆ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾದರೆ, ಅದರ ಹೊಣೆಯನ್ನೂ ನಾಗರಿಕನೇ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಬಡವರು, ವೃದ್ಧರು, ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಜನರು ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಬೇಕು?
SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಶಾಶ್ವತ ವಿಳಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವವರು, ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರು, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು, ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳು 2002ರ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು?
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಳಾಸ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಬರೆಯುವ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗಬಹುದು. ತಂದೆಯ ಹೆಸರು, ಪತಿಯ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾದ ಸಂಗತಿಗಳೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಯನ್ನೇ ಮತದಾರನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದರೆ, ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿರುವ ನಾಗರಿಕರ ನಡುವೆ ಅಸಮಾನತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 52 ಸಾವಿರ ಮತದಾರರು ಇನ್ನೂ 2002ರ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಲಸಿಗರ ಮೇಲೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ‘ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಆಗಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ‘ಮತದಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾಖಲೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಿಗದಿರುವುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಬಹುದು.
ಇದೇ ವೇಳೆ SIRನೋಟಿಸ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರ ಹೆಸರುಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ರೋಹಿಣಿ ಮೋಹನ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 2002ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ರೋಹಿಣಿ’ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಹೆಸರಾಗಿ ‘ಮೋಹನ್’ ಎಂಬ ವಿವರಗಳಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ರೋಹಿಣಿ ಮೋಹನ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇರುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಉಂಟಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಓದಿದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಾವು ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅನುಭವ.
ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಸಮರ್ ಹಲರ್ನ್ಕರ್ ಅವರಿಗೂ ಹಾಗೂ ಅವರ 90 ವರ್ಷದ ತಾಯಿಗೂ ನೋಟಿಸ್ ಬಂದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ EPIC ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 2002ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನೇರವಾಗಿ ನೋಟಿಸ್ ತಲುಪುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್ ಮೂಲಕ ಹರಿದಾಡಿದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿತು ಎಂಬುದೂ ಅವರ ಅನುಭವ.
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತ ಶಿಕ್ಷಣ ಹೋರಾಟಗಾರ ಹರೇಕಳ ಹಾಜಬ್ಬ ಅವರ ಪ್ರಕರಣ. 2002ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಹಾಜಬ್ಬ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ‘ಹರೇಕಳ ಹಾಜಬ್ಬ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ SIR ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಬಳಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ಮನೆಗೇ ತೆರಳಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ಅವರು ಕಚೇರಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರೊ. ಸಿ.ಎನ್.ಆರ್. ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವೂ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕರಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲೇ ನಡೆಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಗಣ್ಯರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ತೆರಳಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯಂತ ನೇರವಾಗಿದೆ: ಗಣ್ಯರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ರೀತಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನೆರವು 43 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರಿಗೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೇ?
ಒಬ್ಬ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಾದರೆ, ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಬಡ ಮತದಾರನಿಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮನೆಗೆ ತೆರಳಬಹುದೇ? ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಚಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬಹುದಾದರೆ, ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ವೃದ್ಧನಿಗೂ ಇದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಿಗಬಹುದೇ? ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ಕಚೇರಿಗೆ ಬರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಯಾರು ಭರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನೂ ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ‘SIR ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದ ಗಣ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಸರು ASDDO ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘Shifted’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ, ಅವರು ನೋಂದಾಯಿತ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಾಸಿಸದಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರಕರಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಗಣ್ಯರ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರತಿ ನಿಂತು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪೋರ್ಟಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ, ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ SIRನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
SIR ವಿರುದ್ಧ ಜನಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೂ ಇದೇ. ‘ಎದ್ದೇಳು ಕರ್ನಾಟಕ’, ‘SIR ವಿರೋಧಿ ಒಕ್ಕೂಟ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಜನಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಥವಾ ದಾಖಲೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಬಾರದು, ಮತದಾರರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ನೆರವು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಹೋರಾಟಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಒತ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
SIR ವಿರುದ್ಧದ ವಿರೋಧದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ವಾದ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಹೊರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತದಾರನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳಬಾರದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ದೋಷವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ದೋಷವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ನೆರವನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಜನಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ವಾದ.
ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಡ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ಜನರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆನ್ಲೈನ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಬಳಸಬೇಕು. ಪೋರ್ಟಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ವಿಚಾರಣೆಗೆ ನಿಗದಿತ ದಿನ ಹಾಜರಾಗಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಯುದ್ಧವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಅವಕಾಶ. ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿಡುವುದು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆದರೆ ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ದೋಷವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೇ ನಾಗರಿಕನ ಮೇಲೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಾದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ 43.81 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ‘ಎಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ?’ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ‘ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ?’ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
ಒಬ್ಬ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸತ್ತವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಗಣ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದೇ ತಪ್ಪು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗ ಅವನು ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕಚೇರಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಬೇಕಾದರೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಣ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಸರಿಪಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, 43.81 ಲಕ್ಷ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರಿಗೂ ಅದೇ ವೇಗ, ಅದೇ ನೆರವು ಮತ್ತು ಅದೇ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೇ?
ಕರ್ನಾಟಕದ SIR ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೇ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರನೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ವಿಳಾಸ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ಅದು ಜನತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ.
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತದಾರನೇ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಹೊರೆ ಹೊರುವಂತಾಗಬಾರದು. ಅರ್ಹ ಮತದಾರನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯದ್ದಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ.
