ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್ಐಆರ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದರ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವುದು. ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಅಳಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತದಾರರ ಪೈಕಿ ಅರ್ಹರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಆದೇಶದನ್ವಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚನೆಯಂತೆ, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳು ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಮತದಾನದ ಮೊದಲು (ಉದಾ: ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರ ಮತದಾನದ ಮೊದಲು 21 ರೊಳಗೆ) ಬಾಕಿ ಇರುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬೇಕು.
ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳು ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರ ಹಾಕಿರುವ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮಂಡಳಿಯಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, thewire.in 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಅತ್ಯಂತ ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ 14 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 136 ಜನರು ಮಾತ್ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರ ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕದೊಳಗೆ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಾಧಿತರಾದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 0.01 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.
ಕೇವಲ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ. ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು 138 ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 136 ಜನರಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಅಂದರೆ, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾದವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 98 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.
ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಈ ಒಂದು ಅಂಕಿ ಅಂಶವೇ ಸಾಕು. ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ನೀಡಿರುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ. ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ 138 ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 136 ಜನರಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಅಂದರೆ, ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾದವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 98ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು thewire.in ವರದಿ ವಿವರಿಸಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 98ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆತಿದೆಯಲ್ಲವೇ ಎನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪರಿಹಾರ ಪಡೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 136 ಎಂಬುವುದನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಬವಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ (98 ಶೇಕಡ) ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಅವರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ಮೂಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ.
ಒಂದೆಡೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಅನರ್ಹರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತೀರ್ಪು ಮತದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಬಂದಿವೆ.
ಈ ಎರಡು ಸತ್ಯಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಮೂಲ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಅಥವಾ ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ಬಾಧಿತರಾದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಗಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸಾಧ್ಯ.
ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಯಾವುದೇ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 0.01 ರಷ್ಟು ಎಂಬ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷಯವು ಕೇವಲ 136 ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಉಳಿದ 14,28,633 ಜನರಿಗೆ ಅದು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು.
ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯದ ನಿಜವಾದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅದು ಒದಗಿಸಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು. ಆ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಅದು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವೈಫಲ್ಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು, ಅಂದರೆ 4,55,137 ಜನರನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದರೂ, ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಕೇವಲ 29 ಜನರು ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪರಿಹಾರವು ಸರಿಸುಮಾರು 0.006 ಶೇಕಡ ಮಾತ್ರ. ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಆಘಾತಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಕಥೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಕ್ರೋಶ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ. ಭಗವಂಗೋಲ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 47,493 ಜನರು ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಇಡೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 0.002 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ. ಸಂಶೇರ್ಗಂಜ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 74,775 ಜನರು ಅನರ್ಹಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲೂ ಸಹ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಶೇಕಡ 0.001 ರಷ್ಟು. ಇವು ಕೇವಲ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಎಷ್ಟು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿವೆ ಎಂದರೆ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯದಾನ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು thewire.in ಹೇಳಿದೆ.
ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವಂತಾದಾಗ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ನೈಜ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ಔದಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಮತದಾನದಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನ್ಯಾಯಯುತತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಪರಿಹಾರವು ಪೀಡಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 0.01 ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಿದೆ.
ನ್ಯಾಯದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದರೆ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದೇ ಮತ್ತು ಬಾಧಿತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದೇ ಎಂಬುದು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಟೊಳ್ಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು thewire.in ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.
