ನವದೆಹಲಿ: ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿಚಾರಣಾಪೂರ್ವ ಬಂಧನ, ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷತ್ ಪ್ರಕರಣದ ಆರೋಪಿಗಳ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲುವಾಸ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ನಡೆ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಗುಪ್ತಾ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಪಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತುತನ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆರೋಪಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅವರು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
‘ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ದಿ ಟ್ರೂ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಂ’ ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗರಿಕರು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಯೋಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು, ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಇರುವುದು, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನ ಕಾನೂನು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ಗುಪ್ತಾ, ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭೀತ ನ್ಯಾಯಾಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ದೇಶ ತಾನು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಜ್ಞಾನವಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ, ನ್ಯಾಯದ ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಭಯ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ನಿಲ್ಲುವ ‘ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ’ ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ದೃಢತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಟೀಕೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿರುವ ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕಿನ ಕುರಿತು ಅವರು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರ ಲೇಖನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಡಿಎಂ ಜಬಲ್ಪುರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಆರ್. ಖನ್ನಾ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಖನ್ನಾ ಅವರ ನಿಲುವನ್ನು ಗುಪ್ತಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅದಾದ ಬಳಿಕ ಜಾಮೀನು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾಪೂರ್ವ ಬಂಧನದ ವಾಸ್ತವ ಸ್ಥಿತಿಯತ್ತ ಅವರು ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವ ‘ಜೈಲು ಅಲ್ಲ, ಜಾಮೀನು’ ಎಂಬ ತತ್ವವು ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ‘ಜಾಮೀನು ಅಲ್ಲ, ಜೈಲು’ ಎಂಬುದೇ ನಿಯಮವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.75ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದವರ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ಶೇ.24ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಅವರು, ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವರು ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಗಳಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಆರು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿಚಾರಣೆ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವ ಗುಪ್ತಾ, “ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು? ತ್ವರಿತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು?” ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡುವುದೇ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅವರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ” ಎಂಬ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೇ ಆತಂಕದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ, ವೃತ್ತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹಾಳಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ನಂತರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪು ಆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನರನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿಗಳು’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವ ರೀತಿಯ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಗುಪ್ತಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅವರ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು ದೇಶವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ದೇಶ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷತ್ ಪ್ರಕರಣವನ್ನೂ ಗುಪ್ತಾ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಜೈಲಿನಲ್ಲೇ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಘಟನೆ ನಡೆದು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ವಿಚಾರಣೆ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವ ಅವರು, ಆರೋಪಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಏಕೆ ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ತುರ್ತುತನ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್‌ಚುಕ್ ಅವರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪದೇಪದೇ ಮುಂದೂಡಿದ್ದನ್ನೂ ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಬಂಧನ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರವೂ ಬಂಧನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಲೇಖನದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ನ್ಯಾಯಾಂಗದೊಳಗಿನ ‘ಬಹುಮತೀಯತೆ’ ಕುರಿತ ಅವರ ಕಳವಳ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಬಹುಮತದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಹುಮತದ ಧ್ವನಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಕೇಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಬಹುಮತೀಯತೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳೂ ಬಹುಮತದ ಮನೋಭಾವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವಾಪಿ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜ್ಞಾನವಾಪಿ ಪ್ರಕರಣವು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಸರಣಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಬಹುಮತವನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜಾಮೀನು ನೀಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತಾ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಸೇವಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಜಾಮೀನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಅದೇ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸಿದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನು ದೊರೆಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವು ಸಂವಿಧಾನದ ನ್ಯಾಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಭಾಗ ಎಂದು ಗುಪ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅವರ ಲೇಖನದಲ್ಲಿದೆ. “ಸರ್ಕಾರ ದೇಶವಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ನೇರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಗುಪ್ತಾ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿವರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಲವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಒತ್ತಾಯ.
ತಮ್ಮ ಲೇಖನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಾ, ಬಹುತೇಕ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯುಳ್ಳವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ‘ಕಪ್ಪು ಕುರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅದರ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಗಂಭೀರ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಕುಸಿದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು. ಜನರು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅದು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಭಾರತಕ್ಕೆ ‘ಮರಣದಂಡನೆ’ಯಂತಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತಾ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾದದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ: ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡುವುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯೇ, ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ? ಉಮರ್ ಖಾಲಿದ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷತ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಗುಪ್ತಾ ಎತ್ತಿರುವ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
“ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಇಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಜನರು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ; ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡುವ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಹೌದು ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ.
