ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಕೊರತೆ: ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆತಂಕದ ಕಾರ್ಮೋಡ

ಭಾರತದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಗಂಡಾಂತರದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅವಧಿಯಾದ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದೆ. ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಾರುತಗಳಲ್ಲಾದ ದಿಢೀರ್ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಗೆ ‘ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೇಕ್’ ಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ವಿಘ್ನ ಎದುರಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಹಿ ಸತ್ಯವೊಂದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿವೆ: ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸುವ ‘ಎಲ್ ನಿನೋ’  ಮಾರುತಗಳ ಆರ್ಭಟ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ! ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ ‘ಸೂಪರ್ ಎಲ್ ನಿನೋ’ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 82 ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದಲೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 10 ರಿಂದ 20 ರಷ್ಟು ಏರುಪೇರಾದರೂ ಇಡೀ ದೇಶದ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಳಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ನಲುಗುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಬಾರಿ ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ (ಶೇ. 90 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ) ಮಳೆಯಾಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶದ 150 ರಿಂದ 200 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ‘ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಲಕ್ಷಾಮ ಪೀಡಿತ’ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ವಹಿಸಿದೆ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಈಗ ‘ಜಾಗತಿಕ ಜಲ ದಿವಾಳಿತನ’ದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ನೀರನ್ನು ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಅಂತರ್ಜಲ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವವನ್ನು ಹೀರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಶೇ. 17 ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಶೇ. 4 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ!

ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ 1,123 ಶತಕೋಟಿ ಘನ ಮೀಟರ್ (BCM). ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ! ಕೃಷಿ ನಮಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು ನಿಜವಾದರೂ, ದೇಶದ ಜಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುವುದೂ ಇದೇ ಕೃಷಿ ವಲಯ.

ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ಬಳಕೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಶೇ. 500 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1980ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೇಶದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಸರಾಸರಿ 8 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. 1973 ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 4.8 ಮೀಟರ್ ಆಳದಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರು, 2016 ರ ವೇಳೆಗೆ 14.6 ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಇಂದು ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಶೇ. 75 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ಅಂತರ್ಜಲ ಅತಿಯಾಗಿ ಶೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬರದ ನಾಡಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಕೃಷಿಯ ಬುಡವನ್ನೇ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೀಕರ ಜಲಕ್ಷಾಮ.

ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ತಂದ ಕೆಲವು ನೀತಿಗಳೇ ಇಂದು ಜಲಕ್ಷಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಂಗ್ಯ. ಸರ್ಕಾರ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಗೆ ನೀಡುವ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP) ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ರೈತರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಬೇಡುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಯಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

• ಇಂದು ಭಾರತದ ಕೇವಲ 4 ಬೆಳೆಗಳು — ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ — ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 700 BCM ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿವೆ! ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಶೇ. 60 ರಷ್ಟಾಗಿದೆ.
• ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೆಜಿ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯಲು ಬರೋಬ್ಬರಿ 2,500 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಬೇಕು!
• ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ 2008 ರ ನಂತರ ಬೋನಸ್ ಬೆಲೆ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರೈತರು ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಅಪಾರ ನೀರು ಬಳಸಿ ಗೋಧಿ ಬೆಳೆದರು. ಪರಿಣಾಮ, ಇಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಗಟ್ಟಿ ಬಂಡೆಗಳ ಒಳಗಿದ್ದ ಅಂತರ್ಜಲದ ಒರತೆಯೂ ಬತ್ತಿಹೋಗಿದೆ.

ದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹರಿಯಾಣದ ರೋಹ್ಟಕ್-ಝಜ್ಜರ್ ಭಾಗದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತದ್ವಿರುದ್ಧ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಕಾಲುವೆ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿಯಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿ ಜೌಗು ಹಿಡಿದು ಲವಣಾಂಶ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು ‘ಚಾವಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿದು ಹೋಗಲು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಉಪ್ಪಾಗಿ ಬಂಜರಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಜಲಸಂಕಟ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ತರನಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂಗಾರು ಕೈಕೊಡುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕೇಂದ್ರ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ದಶಕದ ಹಳೆಯ ‘ಜಿಲ್ಲಾ ತುರ್ತು ಯೋಜನೆ’ಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೆ ಭತ್ತ ಬಿಟ್ಟು ರಾಗಿ, ಜೋಳ, ತೊಗರಿಯಂತಹ ಒಣ ಬೇಸಾಯದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಿರಿ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಆದರೆ ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ: “ಹೇಳುವುದು ಸುಲಭ, ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ರಾಗಿ, ಜೋಳ ಬೆಳೆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಸರಿಯಾದ ಬೆಲೆಗೆ ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಇಲ್ಲದೆ ರೈತ ತನಗೆ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆದು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅತ್ಯಂತ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆ. ನಷ್ಟದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ರೈತನ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹಾಕಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲಿಗೆ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪುಟವಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಬದುಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಜೀವನಾಡಿ. ಸದಾ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಜಲಪಾತಗಳ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲೇ ಸುಡುವ ಬೇಸಿಗೆಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವೈಪರೀತ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒದಗಲಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಗಂಡಾಂತರದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೆ, ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜಲ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲಾಗಲಿರುವ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳಾದ ಕೆಆರ್‌ಎಸ್, ಕಬಿನಿ, ಆಲಮಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿದುಬರಬೇಕಾದರೆ ಈ ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಅಬ್ಬರಿಸಲೇಬೇಕು. ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜಲಾಶಯಗಳು ಬತ್ತಿ ಹೋಗುವ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯಗಳು ತುಂಬದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ತತ್ವಾರ ಎದುರಾಗಲಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಈ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹನಿ ಹನಿ ನೀರಿಗೂ ಜನ ಪರದಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವು ತಳ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳು ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಲಕ್ಷಾಮ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.

ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಕೃಷಿ ವಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲಕಚ್ಚುವ ಆತಂಕ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಈ ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಈಗಾಗಲೇ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗಳು ಒಣಗಿ ಕರಟಿಹೋಗಲಿವೆ. ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಅಡಿಕೆ, ಕಾಫಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಇಳುವರಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವುದರಿಂದ ರೈತರು ತೀವ್ರ ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಲಿದ್ದಾರೆ. ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ, ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕು ದುಸ್ತರವಾಗಲಿದೆ. ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಗೆಡಲಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮಳೆ ಕೊರತೆಯು ಕೇವಲ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಬರಗಾಲ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದ ಅಪಾಯಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಆತಂಕ ಪಡಬೇಕಿರುವುದು ರೈತರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ನಾವು ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ.