ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತಾಪಮಾನ ದಿನೇ ದಿನೇ ಏರುತ್ತಿದ್ದು, ಭೀಕರ ಶಾಖದ ಅಲೆಗಳಿಗೆ (Heatwaves) ಜನ ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಡೆಗೆ ನೆಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ವಲಯ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ (ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಶೇ. 70 ರಷ್ಟು ಮಳೆ ತರುತ್ತದೆ) ಆರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ‘ಎಲ್ ನಿನೊ’ ಪ್ರಭಾವ ಜೋರಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹವಾಮಾನ ತಜ್ಞರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೆದಕಿದರೆ ಈ ‘ಎಲ್ ನಿನೊ’ ಹವಾಮಾನ ಚತುರ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ವರ್ತಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಆತಂಕದ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಕಿರಣಗಳು ಬಾಕಿ ಇವೆ.
ಏನಿದು ‘ಎಲ್ ನಿನೊ’ ?
‘ಎಲ್ ನಿನೊ’ (El Nino) ಎನ್ನುವುದು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಅಸಹಜವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ:
“ಭಾರತದಂತಹ ಉಪ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದು ಮುಂಗಾರು ಮಾರುತಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸತತ ಎರಡು ವರ್ಷ ಎಲ್ ನಿನೊ ಬರುವುದು ಅಪರೂಪ, ಬಂದರೂ ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ಅದರ ತೀವ್ರತೆ ಕಮ್ಮಿ ಇರುತ್ತದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸ್ಕೈಮೆಟ್ ವೆದರ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಜಿ.ಪಿ. ಶರ್ಮಾ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ ನಿನೊ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (Evolving phase) ದೇಶದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತರಬಹುದು. ಅದೇ ಅದು ಮುಗಿಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (Decaying phase) ಬರಗಾಲ ಬರದಿದ್ದರೂ ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಂತೂ ಖಂಡಿತ ಇರುತ್ತದೆ.
ಮುಂಗಾರನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಲ್ಲ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಡೈಪೋಲ್’ (IOD)
ಎಲ್ ನಿನೊ ಕಂಟಕಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮದ್ದು ಇದೆ. ಅದನ್ನೇ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಡೈಪೋಲ್’ (IOD) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ (ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹತ್ತಿರ) ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗ (ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಹತ್ತಿರ) ತಂಪಾಗುವುದನ್ನು ‘ಪಾಸಿಟಿವ್ ಐಒಡಿ’ (Positive IOD) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ ನಿನೊ ತರುವ ಬರಗಾಲವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇ 2026 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ IOD ತಟಸ್ಥವಾಗಿದೆ (Neutral). ಆದರೆ, ಜುಲೈ ಅಥವಾ ಆಗಸ್ಟ್ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಪಾಸಿಟಿವ್ ಆಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ ನಿನೊ ತೀವ್ರತೆ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ IOD ಕೂಡ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೋಗಬಹುದು.
ಎಲ್ ನಿನೊ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಗೆದ್ದಿಲ್ಲ!
1951 ಮತ್ತು 2022 ರ ನಡುವಿನ ಇತಿಹಾಸ ನೋಡಿದರೆ, ಎಲ್ ನಿನೊ ಬಂದ ಶೇ. 60 ರಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶ ಕಂಡ ದೊಡ್ಡ ಬರಗಾಲಗಳಿಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಕೂಡ ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುವ (ಶೇ. 92 ರಷ್ಟು) ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಎಲ್ ನಿನೊ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಉಲ್ಟಾ ಮಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ:
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ 17 ಪ್ರಮುಖ ಎಲ್ ನಿನೊ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1997-98 ರ ಭೀಕರ ಎಲ್ ನಿನೊ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಅದೃಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅಂದು ‘ಪಾಸಿಟಿವ್ ಐಒಡಿ’ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಪರ್ ಮಳೆಯಾಗಿತ್ತು. 1983 ಮತ್ತು 1994 ರಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು.
ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಮೇಲಿನ ಹೊಡೆತ
ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ (Global Warming) ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಬಾರಿ ಮಳೆ ಕೊರತೆಗಿಂತ “ಅಸಮತೋಲಿತ ಮಳೆ” ದೇಶದ ಕೃಷಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕಂಟಕವಾಗಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ ರಘು ಮುರ್ತುಗುಡ್ಡೆ.
“ಈ ಬಾರಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಶೇ. 6 ರಿಂದ 8 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಒಂದು ಕಡೆ ಭಾರಿ ಮಳೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮಳೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಹಾನಿಯಾಗಲಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಮುಂಗಾರು ಪೂರ್ವ ಮಳೆ (Pre-monsoon rains) ಸಹಸ್ರಾರು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು:
ಹವಾಮಾನ ಏರುಪೇರು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಕೊರತೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಈಗಾಗಲೇ ಸಕ್ಕರೆ ರಫ್ತನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಖಾದ್ಯ ತೈಲ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದಿರುವ ದಾರಿ
ಎಲ್ ನಿನೊ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯೇ ಹೊರತು ವಿನಾಶದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಲ್ಲ. ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ನಮಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ನಾವು ಆತಂಕ ಪಡುವ ಬದಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು:
ಬರಗಾಲದ ಬೆಳೆಗಳು: ರೈತರು ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಬೇಡುವ, ಬರವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣ, ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳ ಹೂಳೆತ್ತುವುದು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ಅಲೆ (Heatwave Action Plan) ಮತ್ತು ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು.
ಎಲ್ ನಿನೋ (El Nino) ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಲು ಹಾಗೂ ಬರಗಾಲದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗುವ ಆತಂಕವಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತೆ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಎಲ್‌ನಿನೋ ಪ್ರಭಾವ ವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಕೆರೆಗಳು, ಪಿಕ್‌–ಅಪ್ ಡ್ಯಾಂಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಂಡಿ ಅಣೆಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ನೀರು ಸೋರಿಕೆ ಆಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವ ಎನ್‌.ಎಸ್‌.ಬೋಸರಾಜು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಎಲ್ ನಿನೋದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳು:
ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ (92% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಕುಂಠಿತವಾಗಲಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಭಾಗದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಹೊಡೆತ ಬೀಳಲಿದೆ. ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯಲಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಉಷ್ಣ ಅಲೆಗಳ (Heatwaves) ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತೀವ್ರ ಅನಾನುಕೂಲತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.
ರೈತರು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಲು ತಡವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಕೀಟಬಾಧೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ರೈತರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಮಳೆ ಕೊಯ್ಲು ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ನಡವಳಿಕೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ಸಿಗಲಿದೆ. ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯ ರೈತರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ 2026 ನೇ ಇಸವಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಸವಾಲಿನ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಸದ್ಯಕ್ಕಂತೂ ಭಾರತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಬಹುದಾದ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.
