ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಂದು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಅಂತಲೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ನೀತಿ ಆಯೋಗ ಹಾಗೂ ಯುಡಿಐಎಸ್ಇ+ (UDISE+ 2024–25) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಜಂಟಿ ವರದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಳವಳಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದೆ.
ದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ತಳಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ತಡಕಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಈ ವರದಿಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14.71 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 24.69 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ದೋಷಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ.
1. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಶೌಚಾಲಯದ್ದೇ ಅಡ್ಡಿ: ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ತಾರತಮ್ಯ
ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ’ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇಕಡಾ 85.17% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು 2024–25 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶೇಕಡಾ 94% ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ವಾಸ್ತವದ ಆಳ ಬೇರೆಯೇ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿಗೂ ದೇಶದ ಸುಮಾರು 98,592 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ, ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ (ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ) ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಲ್ಲ! ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 61,540 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲಿಂಗ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ಶೌಚಾಲಯಗಳೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಶಾಲೆ ಬಿಡಲು (Dropout) ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಕೊರತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹಲವು ಜಾಗತಿಕ ವರದಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ.
ಶೇ. 94 ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
2. ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ
ಕೇವಲ ಶೌಚಾಲಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೈನಂದಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿದೆ.
- ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆ: ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 1.19 ಲಕ್ಷ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲ್ಲದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದು ಕಲಿಕಾ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಿದೆ.
- ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ: ಸುಮಾರು 14,505 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಮಕ್ಕಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಅಥವಾ ಮನೆಯಿಂದಲೇ ತರಬೇಕು. ಇನ್ನು 59,829 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈ ತೊಳೆಯುವ (Hand washing) ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಹರಡಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
3. ಏಕ ಶಿಕ್ಷಕ ಶಾಲೆಗಳು: ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕೊಡಲಿ ಪೆಟ್ಟು
ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸವಾಲೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ. ದೂರದ, ದುರ್ಗಮ ಮತ್ತು ವಿರಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ.
UDISE 2024–25 ರ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಲೆಗಳು ಕೇವಲ ‘ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ’ ಶಿಕ್ಷಕನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ! ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 7% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಶಿಕ್ಷಕ ಇಡೀ ಶಾಲೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಬಿಸಿಯೂಟದ ಉಸ್ತುವಾರಿ, ಸಭೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಐದನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಬಹು-ದರ್ಜೆಯ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು’ (Multi-grade classrooms) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಸಿನ, ವಿವಿಧ ಹಂತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ಪಾಠ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
4. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದುರುಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ದಾಖಲಾತಿ ಶಾಲೆಗಳು
ಒಂದೆಡೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಶಾಲೆಗಳು ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ಲೋಪದಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ಪೋಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು 7,993 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಶೂನ್ಯ ದಾಖಲಾತಿ’ (Zero Enrollment) ಇದೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಇಲ್ಲ! ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಅನುದಾನ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು (ಶಿಕ್ಷಕರು/ಸಿಬ್ಬಂದಿ) ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ ಶಿಕ್ಷಕರಿಲ್ಲ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪೋಲು—ಇದು ನಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನಾ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ತಳಮಟ್ಟದ ವಾಸ್ತವಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಬೃಹತ್ ಕಂದಕವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
5. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಕುಸಿತ
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪೋಷಕರು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವುದು. 2005 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಪಾಲು ಶೇ. 71 ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2024–25 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 49.24% ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ.
ಇದರರ್ಥ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪೋಷಕರು ಕೂಡ ಸಾಲ ಸೋಲ ಮಾಡಿ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ, ಶಿಕ್ಷಕರ ಗೈರುಹಾಜರಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೊರತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಡ್ರಾಪ್ಔಟ್ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಜಾಲದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕರೆತರುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ (Secondary) ಹಂತದವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಶೇ. 11.5 ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಕೈಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಡತನ, ಶಾಲೆಯ ಅಂತರ ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶಾಲಾ ಜಾಲವು ಕುಗ್ಗಿದೆ. 2017–18ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 15.58 ಲಕ್ಷ. ಆದರೆ 2024–25ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 14.71 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಅಂದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 92,000 ಶಾಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿವೆ. ಸರ್ಕಾರದ ‘ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಾ’ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ‘ಶಾಲಾ ಬಲವರ್ಧನೆ’ (School Consolidation) ಮತ್ತು ‘ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆ’ (Rationalization) ಕ್ರಮಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರವಾಗಿ, ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ.
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಈ ವರದಿಯು ಕೇವಲ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಕಡತವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶೌಚಾಲಯ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಜುಗರದ ಸಂಗತಿ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ಸಬಲೀಕರಣ: ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ವಾಸ್ತವದ ಜಾರಿಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದಾದರೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ತುರ್ತು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ:
ಯುದ್ಧೋಪಾದಿಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ
ಒಂದು ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿ ಮುಟ್ಟಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಯಲು ಉತ್ತಮ ಪರಿಸರ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಶೌಚಾಲಯ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಇರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮುಂದಿನ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ‘ನೂರು ಪ್ರತಿಶತ ಗುರಿ’ಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯುದ್ಧೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆ ಬಿಡುವಂತಾಗಬಾರದು. ಶಾಲೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲ, ಅದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ತಾಣವಾಗಬೇಕು.
ಶಿಕ್ಷಕರ ತರ್ಕಬದ್ಧ ನಿಯೋಜನೆ
ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸರಿಯಾದ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಒಂದೂ ಮಗು ದಾಖಲಾಗದ (ಶೂನ್ಯ ದಾಖಲಾತಿ) ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಣ ಹಾಗೂ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವ ಕಡೆ ಬಳಸಬೇಕು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಒಬ್ಬರೇ ಶಿಕ್ಷಕರಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಲೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುಂಟಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಏಕ ಶಿಕ್ಷಕರಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಮನ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಬೋಧನಾ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸುಧಾರಣೆ
ಕೇವಲ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟಿದರೆ ಸಾಲದು, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರಬೇಕು. ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೋಧನಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಬೋಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಂತರ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಬಡ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು (RTE) ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬಾರದು. ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗುವಿಗೂ ಗೌರವಯುತ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಸಮಾನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಯು ಆ ದೇಶದ ತರಗತಿ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹೂಡುವ ಬಂಡವಾಳವೇ ನಾಳಿನ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬದ್ಧತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ದೇಗುಲಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಞಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ’ (Knowledge Economy) ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇನ್ನಾದರೂ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತವಾ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮಕ ವಾಗುತ್ತವಾ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕಿದೆ.
