ದಲಿತ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥೀ ಸೋಮನಾಥ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಅವರ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶ ನೀಡಿರುವ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಪೀಠ, ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಎಸ್‌ಐಟಿ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ (ಡಿಜಿಪಿ) ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 14, 2025 ರಂದು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.
ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ವಿಭಾ ಕಂಕನ್ವಾಡಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂಜಯ್ ಎ. ದೇಶ್ಮುಖ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಹಿಂದೆ ನೇಮಿಸಿದ್ದ ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುವುದು, 35 ವರ್ಷದ ದಲಿತ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಅವರ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೊಸ SIT ಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದೆ.
ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟೀರಿಯಲ್ ತನಿಖೆಯು ಪರ್ಭಾನಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವಿಗೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ
“ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ವಿಜಯಬಾಯಿ ವೆಂಕಟ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಅವರು ಎಸ್‌ಐಟಿ ಸದಸ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದು” ಎಂದು ಪೀಠವು ಗಮನಿಸಿತು.
“ಸೋಮನಾಥ ಸೂರ್ಯವಂಶಿಯವರ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಐಟಿ ರಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶನವು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಎಸ್‌ಐಟಿ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಆದೇಶವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿದ ವಕೀಲ ಹಿತೇಂದ್ರ ಗಾಂಧಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜುಲೈ 4, 2025 ರಂದು, ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪರ್ಭಾನಿ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿ ವರದಿ (ಎಫ್‌ಐಆರ್) ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.
ಸೂರ್ಯವಂಶಿಯವರ 61 ವರ್ಷದ ತಾಯಿ ವಿಜಯಬಾಯಿ ವ್ಯಂಕತ್ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪೀಠವು ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2024 ರಂದು ಪರ್ಭಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ಸಾವನ್ನು ಹೃದಯಾಘಾತ ಎಂದು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಲಾತೂರಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷದ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೂರ್ಯವಂಶಿ, ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಬಳಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿಯುತ ಹೋರಾಟದ ಸ್ವರೂಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮನಬಂದಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ ಸಕಾಲಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜುಲೈ 30, 2025 ರಂದು, ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.
“ಸೋಮನಾಥ್ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರ ಬಂಧನ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಮಾನವೀಯ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು 12.12.2024 ರಂದು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇತರರ ಮೇಲೂ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಗಾಯಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಊದಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೂ, ಅವರು ನೀಡಿದ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರು” ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. “ಸೋಮನಾಥ್ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕ್ರೂರ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 14.12.2024 ರಂದು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ನಂತರ, ಅವರ ಕಸ್ಟಡಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಸ್ಟಡಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6.49 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ಸೋಮನಾಥ್ 15.12.2024 ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು” ಎಂದು ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸೂರ್ಯವಂಶಿ ಅವರು ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಎದೆನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಜಿದಾರರು ಪರ್ಭಾನಿ ತಲುಪಿದಾಗ, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಶೋಕ್ ಘೋರ್ಬಂದ್ ಅವರು ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಕೆಲಸ ನೀಡಬಹುದು. ಪರ್ಭಾನಿಯ ಬದಲು ಲಾತೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ದೂರು ದಾಖಲಿಸದಂತೆ ₹50 ಲಕ್ಷ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವನ್ನು ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೊಲೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆದ ಸಾವು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.
ಏಳು ಸದಸ್ಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ನಡೆಸಿದ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 24 ಗೋಚರ ಗಾಯಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ಬಹು ಗಾಯಗಳ ನಂತರ ಆಘಾತ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತಾ (ಬಿಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌) ಸೆಕ್ಷನ್ 196 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಾವನ್ನು ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲ್ಲೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
“ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೂಕಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಪೀಠವು ಗಮನಿಸಿತು, ರಾಜ್ಯವು ಅರಿವಿಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು.
ನಿಷೇಧಿತ ‘ಸಿಮಿ’ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಆರೋಪ: 18 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ 8 ಜನರನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
