ಭೋಪಾಲ್: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಇಂದೋರ್ ಪೀಠ ಸೋಮವಾರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಪುರಸಭೆಯು ತನ್ನ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ನೋಟಿಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಭರವಸೆಗಳಿಗೆ ಅದು ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ಆದೇಶದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯ ಭಾಗ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.
ಗೋಪಾಲ್ ಮಂದಿರ ಸಮೀಪದ ಚತ್ರಿ ಚೌಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ–2035ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು 15 ಮೀಟರ್ ಅಗಲಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರಸ್ತೆಯ ಜೋಡಣೆಯೊಳಗೆ ಮಸೀದಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನೋಟಿಸ್ಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತ ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿತ್ತು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 ರಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಎನ್. ಭಟ್ ಅವರ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತದ ಎರಡು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ (ಜಮಾತ್ ಖಾನಾ) ಒಂದು ಭಾಗ, ಸುಮಾರು 120 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಮಜರ್ ಚೌಕ್ ಶಾಹಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ರಮವು ಸಂವಿಧಾನದ 14, 25, 26 ಮತ್ತು 300A ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9ರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿತ್ತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ 2028ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಮಹಾಕುಂಭದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ರಸ್ತೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಪುರಸಭೆ ವಾದಿಸಿತ್ತು. ಈ ರಸ್ತೆಯು ಗೋಪಾಲ್ ಮಂದಿರದಿಂದ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಿಪ್ರಾ ನದಿಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದ್ದು, ಶಾಹಿ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.
ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತದ ಪರ ವಕೀಲರು ಮಾತ್ರ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಮಸೀದಿಯ ಎದುರಿನ ಖಾಲಿ ಜಾಗ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಜಾಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ವಕ್ಫ್ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಗತ್ಯ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಕ್ಷೇಪವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಈ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸುಬೋಧ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್ ಮತ್ತು ಜೈ ಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಗಮನಿಸಿತು. ಪುರಸಭೆಯು ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳು, ಉತ್ತರಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟಿಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಭರವಸೆಗಳು ಮುಂದೆಯೂ ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿಯ ಭಾಗಶಃ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ ತಡೆಯು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ.
ಈ ನಡುವೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದ್ವಿಗ್ನಗೊಂಡಿತು. ಮಸೀದಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಭಾನುವಾರದಿಂದಲೇ ಮಸೀದಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ತೆರವು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಮವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪುರಸಭೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಭಾಗವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ನಡೆದಿದ್ದು, ಪೊಲೀಸರತ್ತ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪೊಲೀಸರು ಅಶ್ರುವಾಯು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯ ಮಸೀದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಡಳಿತ ವಾದಿಸಿದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರುವ ಮೋಹನ್ ಯಾದವ್ ಅವರ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೂ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕೂಡ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತವು ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ತೆರವು ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.
ಆದರೂ ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿಯ ವಿಚಾರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳ, ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9ರ ಆದೇಶವು ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 14, 25, 26 ಮತ್ತು 300A ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತದ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಆತಂಕಗಳು ಈ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿವೆ.
2028ರ ಸಿಂಹಸ್ಥ ಮಹಾಕುಂಭದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗೆ ವೇಗ ನೀಡಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ತೆರವು ವಿವಾದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಕ್ತರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಭಾಗಶಃ ತೆರವುಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಮವೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಸೋಮವಾರದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ.
ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಈ ಹಂತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ತೆರವು ಕಾರ್ಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಆಡಳಿತವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಸೀದಿ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದ ಭಾಗವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಶಾಹಿ ಮಸೀದಿ ಪ್ರಕರಣವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
