ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗೆ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಅಡೆತಡೆ ಒಡ್ಡುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ಮೂಲಕ ಹಕ್ಕು ವಂಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿದೆ. ‘ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (SIR) ನಡೆಯದಿರುವ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತದಾರರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ‘ಫಾರ್ಮ್ 6’ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ‘ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್’ (ಘೋಷಣಾಪತ್ರ) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದ ನಿಯಮವನ್ನು ಆಯೋಗ ಹಿಂಪಡೆದಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ‘ದಿ ಹಿಂದೂ’ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಇಸಿಐ ಮಂಗಳವಾರ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29) ತನ್ನ ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿ ವಿವರ ಕೇಳುವ ಕಾಲಮ್ಗಳನ್ನು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೇವಲ ಭಾಗಶಃ ವಿನಾಯಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
1960ರ ನಿಯಮಾವಳಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲದೇ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ‘ಇಸಿಐನೆಟ್’ ತಂತ್ರಾಂಶದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೀರಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಹರಣವೇ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿದೆ. ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ಐಟಿ (IT) ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ‘ಫಾರ್ಮ್ 6’ ಜೊತೆ ಪೋಷಕರ ಅಥವಾ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರ ಹಳೆಯ ಮತದಾರರ ವಿವರಗಳ (ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್) ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.
ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಇ-ಸಹಿ (e-sign) ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ತಂದ ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯಮವು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತದಾರರಾಗುವ ಯುವಜನರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ನಾಗರಿಕರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯಲು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು.
ಆಯೋಗದ ಈ ಅನಗತ್ಯ ಬಿಗಿಮುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವತಃ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಡಾ. ಸುಖ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ಡಾ. ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರೇ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಲಭತೆಯನ್ನು ಕಸಿಯುವ ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ತಜ್ಞರ ವಲಯದಲ್ಲೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.
ಆಯೋಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಸ್ಐಆರ್ ನಡೆಯದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಅಥವಾ ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ) ಈ ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದರೂ, ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಎಸ್ಐಆರ್ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಆತಂಕವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಆಯೋಗದ ಈ ಭಾಗಶಃ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರವು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ನಿರಂತರ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಜಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿಗಿಮುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಕಳವಳಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ.
