ನವದೆಹಲಿ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಹಾಗೂ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಕುರಿತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಸತೀಶ್ ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ Instagram ಖಾತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮಂಜುಲ್ ಕೂಡ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ Instagram ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ಸತೀಶ್ ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ Instagram ಖಾತೆಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. Instagram, ವಿಷಯವನ್ನು ತನ್ನ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಆಚಾರ್ಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾತೆಯ ನಿರ್ಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ Xನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, “ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಹೆದರುವ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು 2018ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ‘ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ’ ಇದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ‘ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದ ವರದಿಯನ್ನೂ ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಕುರಿತು ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೂ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕುರಿತು 10 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 14 ಬಾರಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಆಕ್ಷೇಪ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಈಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳೂ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕ್ರಮದ ಕುರಿತು Meta ಅಥವಾ Instagramನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿವರಣೆ ಈವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.
ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಖಾತೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವುದು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ) ನಿಯಮಗಳು, 2021ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು Instagramನ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶನ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ವಿಷಯದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಇದೇ ವೇಳೆ ಮಂಜುಲ್ ಕೂಡ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ Instagram ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬಂದ ಸೂಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು Instagramನಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಭಾರತ ಹೊರಗಿನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಮಂಜುಲ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ವ್ಯಂಗ್ಯವನ್ನು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಿದಾಗ, ಬಹುಶಃ ಆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ತನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿರಬಹುದು” ಎಂದು ಅವರು Xನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಂಜುಲ್ ಅವರು ಇತರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳಿಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೂಚನೆಗಳ ಬಳಿಕ ನಿರ್ಬಂಧ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕ್ರಮ ಎದುರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ ಕೆಲವರು ಈ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡದಿರಬಹುದು ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆರೋಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿವರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸತೀಶ್ ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಕೆಲಸಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲಲ್ಲ. 2026ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ X ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಎರಡು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ನೋಟಿಸ್ಗಳು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಕೂಡ ಅವರ ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿನಂತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ವರದಿಗಳಿವೆ.
ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಡೆದಿರುವ ಸಮಯವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ಜುಲೈವರೆಗೆ Instagram, Facebook ಮತ್ತು YouTube ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಲಕ್ಷ ವಿಷಯ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಆದೇಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿತ್ತು. ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 1,275 ಆದೇಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಆದೇಶವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೋಸ್ಟ್, ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಖಾತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ Instagramಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ, Facebookಗೆ ಸುಮಾರು 80,000 ಮತ್ತು YouTubeಗೆ ಸುಮಾರು 15,000 ಆದೇಶಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿತ್ತು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. Instagram ಮತ್ತು Facebookನ ಮಾಲೀಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ Meta, ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಯೋಗ್ ಪೋರ್ಟಲ್ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ API ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳೇ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಆಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಜುಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಧಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧದ ನಿಖರ ಕಾರಣ, ಅದರ ಕಾನೂನು ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಸತೀಶ್ ಆಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಜುಲ್ ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕ್ರಮಗಳು ಇದೇ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಂದಿವೆ.
