ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಲ್ಲದ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮುಚ್ಚಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯ್ದೆ 1989ರ (ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದ ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ತಂದೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ದೂರಿನ ಮೇರೆಗೆ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಲಾಗಿದ್ದ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಕೇಳುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಪೂರೈಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಕ್ರಮ್ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದ್ವಿಪೀಠವು ಈ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಶಾಲೆಯೊಂದರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಜಗಳ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ತಂದೆ (ಪ್ರತಿವಾದಿ R2) ಶಾಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಕಚೇರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಈ ವೇಳೆ ಕಚೇರಿಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತನ್ನನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ತಡೆದುನಿಲ್ಲಿಸಿ, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ, ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನಿಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.
ಈ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸರು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ, ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ (ಐಪಿಸಿ) ಸೆಕ್ಷನ್ 147, 323, 342, ಮತ್ತು 504 (ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತಾ – ಬಿಎನ್ಎಸ್ 2023 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 191, 115, ಮತ್ತು 352) ಹಾಗೂ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(r) ಮತ್ತು 3(1)(s) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಘಟನೆ ನಡೆದ ದಿನವೇ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಪತ್ನಿ ಕೂಡ ದೂರುದಾರ (R2) ವಿರುದ್ಧ ಅಡ್ಡ-ಎಫ್ಐಆರ್ (ಕೌಂಟರ್ ಎಫ್ಐಆರ್) ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ದೂರುದಾರ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶಾಲೆಯ ಕಚೇರಿಯೊಳಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನುಗ್ಗಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಂದ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೂ ಪೊಲೀಸರು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ ದೂರುದಾರನ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಸಮನ್ಸ್ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 14ಎ(1) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಎದುರಾಳಿ ಕಡೆಯವರು ಕೌಂಟರ್ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಕರಣ ಸಾಬೀತಾಗಲು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರ ಪರ ವಕೀಲರು, ಘಟನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಮಾನ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ ಕೊಠಡಿಯ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕಿಟಕಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕರಣದ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ತಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (ಎಫ್ಐಆರ್) ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಸೂಚಕ ಪದ ಬಳಸಿ ನಿಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ದೂರುದಾರನ ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದೂರುದಾರರ ಪರ ವಕೀಲರು, ಶಾಲೆಯಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಘಟನೆ ನಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಪರಾಧವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(r) ಮತ್ತು 3(1)(s) ಗಳ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಆಪಾದಿತ ಜಾತಿ ನಿಂದನೆಯು ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ’ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಪೀಠ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ‘ಕರುಪ್ಪುದಯಾರ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಟೇಟ್’ ಹಾಗೂ ‘ಹಿತೇಶ್ ವರ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯ’ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿತು.
ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಆ ಸ್ಥಳವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಆರೋಪಿಯು ಸಂತ್ರಸ್ತನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನೋಡುವ ಅಥವಾ ಕೇಳುವಂತಿರಬೇಕು. ಆದರೆ, ಆಪಾದಿತ ಅಪರಾಧ ಅಥವಾ ನಿಂದನೆಯು ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿವರಿಸಿತು.
ಪ್ರಕರಣದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಪೀಠವು, ಘಟನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಅಥವಾ ಶಾಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಎಫ್ಐಆರ್ನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೂರುದಾರನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಗಲಾಟೆ ಮತ್ತು ವಾಗ್ವಾದವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ ಹೊರತು, ಮೇಲ್ಮನವಿದಾರರು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ನಿಂದನೆ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು. ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಜಗಳ ಮತ್ತು ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ಹೊರತು, ಜಾತಿ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ತಾವು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ನಡೆದ ಆಪಾದಿತ ನಿಂದನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.
ಅಪರಾಧದ ಮೂಲಭೂತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇಡುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯ ಅಪರಾಧಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.
ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಆದೇಶವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ವಿರುದ್ಧ ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಹೂಡಲಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ, ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ (ಐಪಿಸಿ) ಸೆಕ್ಷನ್ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
