ಯುಪಿಐ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ರೂ. 2,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವ ಕ್ರಮದ ಆಧಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೋಮವಾರ (ಸೆ.28) ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14 ಮತ್ತು 15 ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸಿದ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ವಕೀಲ ಅಂಜನ್ ದತ್ತಾ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದು, ಈ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂ. 2,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯುಪಿಐ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಚಾರಣೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ (ಎಎಸ್ಜಿ) ಎನ್. ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ಅವರು, ಈ ಶುಲ್ಕಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶೇಕಡಾ 96ರಷ್ಟು ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ರೂ. 5ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದುವರಿದು, “ಇದು ತೆರಿಗೆಯೂ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವೂ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಎಎಸ್ಜಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಅವರು “ನಮಗೆ ಈ ಸಂಗತಿಗಳು ಅಫಿಡವಿಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೇಕು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
“ಇದು ತೆರಿಗೆಯೋ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವೋ? ಶುಲ್ಕವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಬಲವಂತದ ವಸೂಲಾತಿಯನ್ನು (ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು) ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಆಧಾರವೇನು? ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೇವೆ ಆದರೂ ಏನು?” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.
“ಇದು ಯಾವುದೇ ಬಲವಂತದ ವಸೂಲಾತಿಯಲ್ಲ” ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಎಎಸ್ಜಿ, ಈ ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ಪಾವತಿ ಸಂಯೋಜಕರು (payment aggregators) ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಶುಲ್ಕವಾಗಿದೆ (settlement fee) ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚವಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರೆಡಿಟ್/ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೂ ಶುಲ್ಕಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಈ ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (ecosystem) ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಈ ಶುಲ್ಕಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ಅವರು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 269SU ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು, ಈ ಸೆಕ್ಷನ್, ನಿಗದಿತ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪಾವತಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
“269 ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ… ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದು ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರೆ, ಒಬ್ಬ ತೆರಿಗೆದಾರನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ… ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಯುಪಿಐನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?… ನಾವು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾವು ಇದರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ (legal incidence) ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲ ಯಾವುದು?” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪೀಠವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ಆರ್ಬಿಐ ಮತ್ತು ಎನ್ಪಿಸಿಐಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಕಪ್ಪುಹಣದ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರ ವಕೀಲರು, ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಪೀಠವು ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ.
ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಮತ್ತು ಯುಪಿಐ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಕಮಿಟಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಜಿದಾರರು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಯುಪಿಐ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಲೇ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯುಪಿಐ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ರೇಟ್ (MDR) ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2007ಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸಿದ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 10A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು, ರುಪೇ ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ರೂ.2,000 ವರೆಗಿನ ಯುಪಿಐ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪಾವತಿ ವಿಧಾನಗಳೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒದಗಿಸುವವರು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಯ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವ ಬದಲು, ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಯವರೆಗಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಚೌಕಟ್ಟು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಉಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ (P2P) ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ರೂ.2,000 ವರೆಗಿನ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಶೂನ್ಯ-MDR ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಸಹ ಉಚಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿವೆ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ರೇಟ್ (MDR) ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪಾವತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ (processing) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಶುಲ್ಕವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (payment ecosystem) ಒಳಗೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾವತಿ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರ (payment service providers) ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಎನ್ಪಿಸಿಐ (NPCI) ಆಗಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲ.
ಘೋಷಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರೂ.2000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ (P2M) ನಡೆಯುವ ಯುಪಿಐ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಎಂಡಿಆರ್ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದರವು ಶೇಕಡಾ 0.4 ಆಗಿದ್ದು, ರೂ.75,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ರೂ. 300 ಶುಲ್ಕವಿರುತ್ತದೆ. ರೈಲ್ವೆ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ವಿಮೆ, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪರಿಕರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದ (thin-margin) ವಲಯಗಳಿಗೆ, ರೂ. 2000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ರೂ.5 ಎಂಡಿಆರ್ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (capital market) ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 0.02ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ದರ ಅನ್ವಯಿಸಲಿದ್ದು, ಗರಿಷ್ಠ ರೂ.300ಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಘೋಷಿತ ಚೌಕಟ್ಟು ಎಂಡಿಆರ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (merchant payment ecosystem) ಒಳಗೇ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯವು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಬಳಕೆದಾರರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ ಶುಲ್ಕ (platform fees) ಅಥವಾ ಗುಪ್ತ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು (hidden charges) ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ಸಹ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 96ರಷ್ಟು ವಹಿವಾಟುಗಳು ರೂ.2,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಶೂನ್ಯ-ಎಂಡಿಆರ್ (zero-MDR) ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ. P2PM ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಂಗಳಿಗೆ ರೂ.1 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶೂನ್ಯ-ಎಂಡಿಆರ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.
Courtesy : livelaw.in
