ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಆರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯಾರಾದರೂ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಹೌದು ಎನ್ನುವಂತಿದೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಾಣಸಿಯ ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತದಾರ ಸೋನು ಗಿರಿ (35) ಅವರ ಕಥೆ. ಜನವರಿ 6 ರಂದು ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತಕ್ಷಣ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಸೋನು ಅವರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿ, “ನಿಮಗೆ ಆರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಬಂದಾಗ ಸೋನು ಗಿರಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು!
ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ವಾರಾಣಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಲವು ಮತಗಟ್ಟೆಗಳ (ಹಮೀದಿಯಾ ಮದರಸಾ, ಬಜಾರ್ದಿಹಾ, ಅಸ್ಸಿ ಸಂಗಮ್, ಕಾಜಿಪುರ ಖುರ್ದ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ) ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ನೂರಾರು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಟ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
ವಿಚಿತ್ರ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಟಿಸ್:
ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ (49): ಇವರಿಗೆ ಬಂದ ನೋಟಿಸ್ನಲ್ಲಿ “ನಿಮ್ಮ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯಂದಿರಿಗೂ ನಿಮಗೂ ಇರುವ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ 40 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ” ಮತ್ತು “ನಿಮಗೆ 6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಜಿತೇಂದ್ರ ಮೌರ್ಯ (38): ಇವರಿಗೆ “ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಇದೆ” ಮತ್ತು “ಆರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ನೋಟಿಸ್ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.
‘Q’ ಅಂದರೆ ಅನರ್ಹ: ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೋನು, ಗಿರೀಶ್, ಜಿತೇಂದ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರ ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ ‘Q’ (Disqualified – ಅನರ್ಹ) ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದವರ ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ (E), ಊರು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ (S), ಅಥವಾ ಹೆಸರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಂದಿದೆ (R) ಎಂಬ ಕೋಡ್ಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ “ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ” (Not Mapped) ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ನೂರಾರು ಜನರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ.
ನಿಯಮಗಳನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ?
2025ರ ಜೂನ್ 28 ರಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೇ ಹೊರಡಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂವಿಧಾನದ 326 ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ’18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ, ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ’.
ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಈ ‘ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (SIR) ನೋಡಿದರೆ, ಆಯೋಗವು ಮತದಾನದ ಅರ್ಹತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ ನಾವು ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಫಾರಂಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಆಧಾರ್, ವೋಟರ್ ಐಡಿ, ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ತಜ್ಞರು?
ತಜ್ಞರ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಆತಂಕ:
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ 9 ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಡಾ. ನೂರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಈ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಯಸ್ಕನಿಗೂ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಕಾಗದಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ‘ತಾರ್ಕಿಕ ತಪ್ಪುಗಳ’ (Logical Discrepancies) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಹತೆಗೆ ಕೇವಲ ವಯಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಮಾನದಂಡವೇ ಹೊರತು, ಮಕ್ಕಳೆಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಶ್ಯಾಮ್ ದಿವಾನ್ ವಾದ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, “ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ? ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಇಂತಹ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತರಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ಅವಕಾಶ ಇದೆಯೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಹಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ (ಕೆಲವೆಡೆ 6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ 10 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಹಾಗೂ ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳಿರುವಂತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ!) ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಆದರೆ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಾಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಥವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮಾಡಿರುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತಪ್ಪುಗಳೇ ಹೊರತು ನಿಜವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡೆದು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ನೇರವಾಗಿ ಹೆಸರನ್ನೇ ಕಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾರರು ಲಿಸ್ಟ್ನಿಂದ ಔಟ್!
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿ ನವದೀಪ್ ರಿನ್ವಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಹೆಸರನ್ನು ನಿಯಮಬಾಹಿರವಾಗಿ ತೆಗೆದಿಲ್ಲ. ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದರೂ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆ ಒದಗಿಸದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡದ ಸುಮಾರು 8 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಕರಡು ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನಂತರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನೋಡಿದರೆ ಭೀತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ. ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ (SIR) ಮುನ್ನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರು: 15.44 ಕೋಟಿ. ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ನಂತರ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಮತದಾರರು 13.39 ಕೋಟಿ. ಅಂದರೆ, ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ 2.05 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ!
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗೊಂದಲಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಪೀಲು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ 2 ಕೋಟಿ ಜನರ ಭವಿಷ್ಯ ಏನಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ. ಬಾಧಿತ ಮತದಾರರು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ದೋಷಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಿರಬಾರದು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಪ್ಪುಗಳು (Technical Errors) ಹೇಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ‘ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು’ ನೀಡಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಾಗದಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವಾಗ ಆಗುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ತಪ್ಪುಗಳು ಅಥವಾ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೇ ಆಧಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಯಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಮತದಾನದಿಂದ ವಂಚಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವಲ್ಲ.
‘ಕ್ಲೀನ್’ ಮಾಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮತದಾರರೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ್ದು ಆಯೋಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಗಾ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ತನ್ನ ಹಕ್ಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜನರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಅವರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕದಿಯುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಬಾರದು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕಿದೆ.
Source: National Herald
