ನವದೆಹಲಿ: ಸಂಭಾಲ್ನಲ್ಲಿ 2024ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಲ್ಲಾ ಅಫ್ರೋಜ್ ಎಂಬುವರ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ (NSA) ಅಡಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ NSAಯಂತಹ ಕಠಿಣ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಕಾನೂನನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ಹೇಳಿದ್ದು, ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನ ಆದೇಶ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ₹10 ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚ ವಿಧಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶೀಲ್ ನಾಗು ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರ NSA ಬಂಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. 1980ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲು ಬಳಸಿದ ಆಧಾರಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.
2024ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಲ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಹಿ ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆದಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಪೊಲೀಸರು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಪೊಲೀಸರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ “ಮಾಸ್ಟರ್ ಮೈಂಡ್” ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂಸಾಚಾರದ ವೇಳೆ ಪೊಲೀಸ್ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಯುವಕರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಘಟನೆ ಬಳಿಕ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಪೊಲೀಸರು ಅತಿಯಾದ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ದಮನಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಆರೋಪಗಳ ನಡುವೆ ಅಫ್ರೋಜ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮವೂ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.
ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸುಮಾರು 54 ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಿಂದ ಜಾಮೀನು ದೊರೆತಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ NSA ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13ರಂದು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸದೆ ಅವರನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲು ಇದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಅಫ್ರೋಜ್ ಈ ಬಂಧನ ಆದೇಶವನ್ನು ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಬಂಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8ರಂದು ನಡೆದ ಹಿಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತ್ತು.
ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ “ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ತೃಪ್ತಿ”ಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪೀಠ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತ್ತು. ಅಫ್ರೋಜ್ ಪರ ವಾದದಲ್ಲಿ, ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನಡಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಇದರ ಜತೆಗೆ ಸಂಭಾಲ್ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆಯ ಕುರಿತೂ ಅಫ್ರೋಜ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೇ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಅಂಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರ ಸವಾಲನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, NSA ಅಡಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಅಫ್ರೋಜ್ ಅವರ ಬಂಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನೂ ಪೀಠ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಆದೇಶ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ₹10 ಲಕ್ಷ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪು, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಂಧನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕಾನೂನು ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಬಂಧನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
